Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
CHƯƠNG I
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH TÀI CHÍNH
DỰ ÁN VAY VỐN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI
NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.
I. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NHTM VÀ CÁC VẤN
ĐỀ VỀ DỰ ÁN VAY VỐN
1. Hoạt động cho vay của NHTM
Cho vay được coi là hoạt động sinh lời cao, đồng thời nó cũng là hoạt
động kinh doanh chủ chốt của NHTM để tạo ra lợi nhuận. Nguồn thu nhập
chủ yếu của ngân hàng là từ hoạt động cho vay, khoản mục cho vay chiếm
quá nửa tổng tài sản của ngân hàng. Hay ngân hàng là tổ chức cho vay chủ
yếu của các doanh nghiệp, cá nhân, hộ gia đình và một phần đối với nhà nước
(tỉnh, thành phố … ). Vì vậy có thể nói cho vay là chức năng kinh tế cơ bản
hàng đầu của các ngân hàng.
Ngày nay, nền kinh tế phát triển kéo theo nhu cầu về tín dụng của
khách hàng rất đa dạng và phong phú. Để đáp ứng những đòi hỏi của thực
tiễn, các NHTM đã cung cấp nhiều loại hình tín dụng khác nhau. Tuỳ vào các
căn cứ mà tín dụng có thể phân thành các loại sau:
- Căn cứ vào mục đích vay vốn có thể liệt kê đến các khoản tín dụng
như sau: Cho vay kinh doanh, cho vay tiêu dùng và các khoản cho vay khác.
- Căn cứ vào lãi suất, thì có các loại hình như: Cho vay với lãi suất thả
nổi, cho vay với lãi suất cố định và cho vay với lãi suất ưu đãi.
- Căn cứ vào tính chất bảo đảm, có các loại tín dụng: Cho vay có bảo
đảm và cho vay không có bảo đảm.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
2
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Căn cứ vào thời gian vay của khách hàng (đây là một tiêu thức phân
loại rất quan trọng) thì có thể kể đến hai loại hình tín dụng: Tín dụng ngắn
hạn, tín dụng trung và dài hạn.
+ Cho vay ngắn hạn: Là những khoản cho vay có thời gian từ một năm
trở xuống.
+ Cho vay trung và dài hạn: Là các khoản vay có thời gian trên một năm,
được tiến hành chủ yếu trên các dự án đầu tư với thời gian thu hồi vốn chậm.
Hoạt động cho vay mang lại cho ngân hàng rất nhiều rủi ro tiểm ẩn, đặc
biệt là cho vay trung và dài hạn theo dự án. Tuy nhiên ngày nay các ngân
hàng trở nên năng động trong việc tài trợ cho các doanh nghiệp mua sắm
trang thiết bị, xây dựng, cải tiến kỹ thuật, mua công nghệ… đặc biệt là trong
các nghành công nghệ cao. Do vậy mà ngân hàng thường đòi hỏi phải có bảo
lãnh, theo đó ngân hàng có thể thu hồi khoản vay từ tổ chức bão lãnh khi
khách hàng không có đủ khả năng trả nợ. Đồng thời việc cho vay đòi hỏi sự
tham gia của một số tổ chức tài chính khác nhằm chia sẻ rủi ro. Tuy nhiên
trong điều kiện kinh tế thị trường, cạnh tranh giữa các ngân hàng và các tổ
chức tín dụng khác ngày càng gay gắt. Vì thế, để ngân hàng thắng trong cuộc
cạnh tranh giành khách hàng này, ngân hàng sẽ phải tính biện pháp cho vay
mà không cần bảo lãnh. Nhưng đây là một vấn đề rất khó khăn và nan giải.
Vậy để ngân hàng vừa tăng được khả năng cạnh tranh mà vẫn bảo đảm
cho khoản thu nhập xứng đáng và bảo đảm an toàn vốn thì ngân hàng phải có
những dự án tốt. Ngày nay, trong quản trị hoạt động ngân hàng thương mại,
các ngân hàng đều chú trọng tới việc làm giảm thiểu các rủi ro có thể xảy ra
với các dự án cho vay đầu tư. Quá trình cho vay của một dự án thường gồm
nhiều khâu: Từ thẩm định, xét duyệt, quyết định cho vay tới kiểm tra sử dụng
vốn vay và theo dõi, xử lý thu hồi nợ sau khi cho vay. Trong đó các ngân
hàng thương mại xem xét giai đoạn trước khi cho vay – giai đoạn phân tích
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
3
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
tín dụng, thẩm định dự án – là quan trọng nhất. Kết quả của khâu này se mang
tính quyết định đối với một khoản cho vay. Đặc biệt, thẩm định dự án chính là
khâu mà ngân hàng phải quan tâm hàng đầu để đảm bảo tránh được các rủi ro
của một khoản cho vay, tạo sự an toàn và lành mạnh trong hoạt động của
ngân hàng. Một trong những yêu cầu của ngân hàng là người cho vay phải
xây dựng dự án, thể hiện mục đích kế hoạch đầu tư cũng như quá trình thực
hiện dự án (sản xuất kinh doanh). Thẩm định dự án là điều kiện để ngân hàng
quyết định phần vốn cho vay và xác định khả năng hoàn trả của doanh nghiệp.
2. Yêu cầu của lập dự án vay vốn ngân hàng.
Theo quan điểm của các nhà ngân hàng thì dự án vay vốn được lập dựa
trên cơ sở một dự án đầu tư đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo
đúng trình tự pháp luật quy định; trongđó nêu rõ tổng vốn đầu tư, vốn tự có,
vốn đề nghị vay ngân hàng ân hạn, thời gian vay vốn, lãi suất đề nghị vay,
thời gian trả nợ, nguồn vốn trả nợ,… được thể hiện một cách rõ ràng trong dự
án.
Một dự án vay vốn ngân hàng khi được lập ra phải đảm bảo được các
yêu cầu sau đây:
- Đảm bảo tính khoa học, tính thực tiễn, tính pháp lý và tính đồng nhất.
- Dựa trên cơ sở dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy
định hiện hành.
- Chỉ rõ được nguồn vốn của dự án, trong đó chia ra vốn ngân sách cấp, vốn
đề nghị vay ngân hàng, vốn khác, thời gian vay, thời gian trả nợ, lãi suất vay,…
- Sử dụng nguồn vốn vay một cách tiết kiệm nhất, mang lại hiệu quả
cao nhất.
- Hoàn trả được nợ ngân hàng đúng hạn, không để nợ ngân hàng quá hạn.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
4
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
II. THẨM ĐỊNH DỰ ÁN VAY VỐN TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY
CỦA NHTM
1. Mục đích, yêu cầu và tầm quan trọng của thẩm định dự án vay
vốn ngân hàng, đặc biệt là công tác thẩm định tài chính.
Thẩm định dự án vay vốn ngân hàng là việc phân tích, đánh giá, xem
xét một cách khách quan, có khoa học và toàn diện các nội dung cơ bản ảnh
hưởng trực tiếp đến tính khả thi, khả năng hoàn trả, thời gian hoàn trả của một
dự án đề nghị vay vốn, để từ đó ngân hàng ra quyết định cho vay về số tiền
cho vay, lãi suất cho vay, thời gian cho vay, kỳ hạn trả nợ … Trong quá trình
thẩm định dự án nhiều khi phải tính toán, phân tích lại dự án.
Thẩm định tài chính dự án là một nội dung lớn và quan trọng trong
thẩm định dự án. Song ở đây ta chỉ đề cập đến ở góc độ ngân hàng: Thẩm
định tài chính dự án vay vốn tại ngân hàng là rà soát, đánh giá một cách khoa
học và toàn diện mọi khía cạnh tài chính của dự án trên giác độ củangân hàng
Nếu như chính phủ, các cơ quan quản lý vĩ mô quan tâm nhiều hơn đến hiệu
quả kinh tế xã hội của dự án thì ngân hàng quan tâm nhiều hơn đến khả năng
sinh lãi, khả năng trả nợ của dự án.
Mục đích của thẩm định dự án vay vốn ngân hàng:
+ Phân tích đánh giá các nội dung chủ yếu của dự án vay vốn, đưa ra các
kết luận khả thi của dự án và khả năng hoàn trả nợ vay của người vay để làm cơ
sở cho việc đưa ra quyết định cho vay hay không cho vay.
+ Đưa ra các cách thức, biện pháp để ngăn ngừa và hạn chế rủi ro
nhằm đảm bảo an toàn vốn trong hoạt động cho vay.
Tầm quan trọng của thẩm định dự án vay vốn ngân hàng:
Thẩm định dự án vay vốn ngân hàng là một công việc hết sức quan
trọng. Ngân hàng thu lợi chủ yếu nhờ hoạt động cho vay. Chính vì vậy mỗi
một khoản tín dụng được cấp ra nhất thiết phải mang lại hiệu quả, điều đó
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
5
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
đồng nghĩa với việc đảm bảo cho hoạt động của ngân hàng được an toàn và
hiệu quả. Vì vậy điều ngân hàng quan tâm nhất là khả năng hoàn trả khoản
vay cả gốc lẫn lãi đúng thời hạn. Do đó, việc ngân hàng phải tiến hành thẩm
định dự án trên mọi phương diện kỹ thuật, môi trường, tổ chức, quản lý, tài
chính… là rất quan trọng, trong đó có thể nói thẩm định tài chính là quan
trọng nhất. Và chất lượng công tác thẩm định ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu
quả sử dụng vốn của ngân hàng trong tương lai và việc thực hiện mục đích
cho vay của ngân hàng. Sở dĩ như vậy vì:
- Thứ nhất: Nếu công tác thẩm định vay vốn được làm tốt thì hiệu quả
đồng vốn của ngân hàng sẽ sát với kết quả mong đợi và đồng thời doanh
nghiệp cũng sẽ đạt được mục đích đầu tư dự án của mình. Thẩm định của
ngân hàng ở đây là bắt buộc và cũng hết sức cần thiết. Nó không chỉ tăng
thêm tính cẩn thận khi xem xét hiệu quả của dự án vay vốn, mà còn rất khách
quan, hơn nữa ngân hàng cũng có nhiều kiến thức và kinh nghiệm trong việc
này. Thẩm định dự án vay vốn của NHTM tác động tích cực đến hiệu quả đầu
tư của dự án là do có sự gắn kết giữa lợi ích mà ngân hàng mong đợi và lợi
ích của chủ dự án.
- Thứ hai: Mục tiêu cho vay của ngân hàng là nhằm tìm kiếm lợi
nhuận trên cơ sở an toàn vốn. Quyết định cho vay hay không được đưa ra dựa
trên cơ sở chính là kết quả của công tác thẩm định; do vậy diễn biến của
khoản vay như thế nào là phụ thuộc vào kết quả này. Nếu các kết luận về khả
năng thực hiện của dự án vay vốn và khả năng thu hồi nợ vay được rút ra
khoa học và chính xác thì quá trình cho vay – thu nợ sẽ diễn ra thuận lợi. Nếu
do yếu kém về một mặt nào đó mà thẩm định dự án vay vốn đưa đến những
kết luận sai lệch, thì hậu quả xấu sẽ xẩy ra, có thể phát sinh nợ quá hạn, thậm
chí mất vốn của ngân hàng.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
6
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Yêu cầu đối với công tác thẩm định tài chính dự án vay vốn ngân
hàng:
Để đạt được mục tiêu nhất định công tác thẩm định nói chung và thẩm
định tài chính nói riêng của dự án vay vốn ngân hàng phải đạt được các yêu
cầu sau:
+ Bám sát chủ trương, đường lối, kế hoạch phát triển từng thời kỳ của
nhà nước, chính quyền địa phương, các ngành các cấp.
Trong mỗi thời kỳ nhà nước lại có những chính sách phát triển kinh tế -
xã hội khác nhau, đòi hỏi công tác thẩm định không được xa rời những định
hướng chung đó để đảm bảo dự án đầu tư đúng hướng, phù hợp với quy
hoạch phát triển chung.
+ Xuất phát từ chính sách tín dụng đầu tư của ngân hàng: Mỗi ngân
hàng có chính sách tín dụng riêng (về khách hàng, hướng đầu tư, cơ cấu đầu
tư …) chi phối đến công tác thẩm định.
+ Công tác tổ chức thẩm định phải được tổ chức thực hiện khách quan,
kịp thời chính xác, khoa học, toàn diện, chặt chẽ.
Phải toàn diện : Trong hồ sơ dự án đề cập đến rất nhiều vấn đề, đó là
nội dung về thị trường, kỹ thuật, tài chính, nhân sự, quản lý, môi trường …
Không thẩm định một cách toàn diện sẽ không đảm bảo được tính chính xác.
Hơn nữa các nội dung đó lại có quan hệ mật thiết với nhau, cho nên yêu cầu
của thẩm định là phải toàn diện và chặt chẽ.
Phải có độ tin cậy : Những kết luận của thẩm định đối với dự án vay
vốn là rất quan trọng, quyết định cho vay hay không của một ngân hàng; do
vậy đòi hỏi thẩm định phải khoa học và dộ tin cậy cao.
Phải khách quan : Khi thẩm định ta phải nhìn nhận dự án trên phương
diện hiệu quả của dự án. Đứng trên góc độ ngân hàng hay chủ đầu tư đều làm
giảm tính khách quan của dự án.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
7
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
Phải kịp thời : Khi thẩm định dự án vay vốn các cán bộ ngân hàng cần
nghiên cứu kỹ tính khả thi cũng như khả năng trả nợ của dự án. Công việc này
cần tiến hành nhanh chóng, kịp thời. Quá trình xem xét, đánh giá kéo dài có thể
làm mất đi tính thời cơ của doanh nghiệp, có thể bỏ qua những dự án tốt.
Nghiên cứu các yêu cầu trên cho phép đánh giá công tác thẩm định dự
án vay vốn của ngân hàng đã đáp ứng được yêu cầu đến đâu, cần phải làm gì
để thẩm định để đạt yêu cầu và hiệu quả.
Tóm lại, thẩm định dự án vay vốn ngân hàng là một công việc cần thiết,
mặc dù đôi khi khá phức tạp do có sự tồn tại của các cơ hội kinh tế thay thế
lẫn nhau để tận dụng các nguồn lực.
2. Chất lượng thẩm định tài chính dự án vay vốn tại NHTM
2.1. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng thẩm định tài chính dự án
vay vốn của ngân hàng
Trong quá trình thẩm định dự án vay vốn, ngân hàng phải thẩm định
trên nhiều phương diện khác nhau để làm sao có cách nhìn khách quan trước
khi ra quyết định cho vay. NHTM với tư cách là người cho vay, tài trợ cho dự
án đầu tư đặc biệt quan tâm đến thẩm định tài chính dự án, nó có ý nghĩa
trong các nội dung thẩm định. Vì vậy để lựa chọn được những dự án vay vốn
có hiệu quả, giảm tỷ lệ nợ xấu, rủi ro khi cho vay thì ngân hàng cần có
phương án nâng cao chất lượng thẩm định nói chung và thẩm định tài chính
dự án vay vốn nói riêng. Hoạt động cho vay là hoạt động quan trọng nhất của
NHTM, các khoản cho vay thường chiếm 59% tài sản của ngân hàng và 60 –
75 % lợi tức ngân hàng sinh ra từ hoạt động cho vay. Thành công của một
ngân hàng tuỳ thuộc chủ yếu vào việc thực hiện kế hoạch tín dụng và thành
công tín dụng, xuất phát từ chính sách cho vay của ngân hàng. Trong kế
hoạch cho vay của ngân hàng thì hoạt động cho vay theo dự án được ngân
hàng đặc biệt quan tâm vì nó đòi hỏi vốn lớn, thời hạn kéo dài và rủi ro cao
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
8
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
song nó lại mang lại lợi nhuận cao. Vô số các rủi ro khác nhau khi cho vay
nói chung và cho vay theo dự án nói riêng, xuất phát từ nhiều yếu tố và có thể
dẫn đến việc không chi trả được nợ khi đến hạn. Do đó để quyết định có chấp
nhận cho vay hay không, ngân hàng cần phải coi trọng phân tích tín dụng nói
chung và thẩm định tài chính dự án nói riêng. Thông qua việc thẩm định này,
ngân hàng có cái nhìn toàn diện về dự án đánh giá về nhu cầu tổng vốn đầu
tư, cơ cấu nguồn vốn và tình hình sử dụng nguồn vốn, hiệu quả tài chính mà
dự án mang lại cũng như khả năng trả nợ của dự án.
Với mục tiêu hoạt động là an toàn và sinh lời, do đó ngân hàng chỉ cho
vay đối với các dự án có hiệu quả tài chính tức là dự án mang lại lợi nhuận và
khả năng trả nợ thì ngân hàng mới có thể thu hồi được gốc và lãi, khoản cho
vay mới đảm bảo, ngân hàng mới có được khoản vay có chất lượng. Công tác
thẩm định tài chính dự án ngân hàng giúp cho:
- Ngân hàng có cơ sở để xác định được hiệu quả đầu tư vốn cũng như
khả năng hoàn vốn của dự án, quan trọng hơn cả là xác định khả năng trả nợ
của chủ đầu tư.
- Ngân hàng dự đoán được những rủi ro có thể xảy ra, ảnh hưởng trực
tiếp tới vốn ngân hàng dự án vay. Trên cơ sở này để ngân hàng ra quyết định
cho vay hay không cho vay dự án.
- Ngân hàng có phương án hạn chế rủi ro tín dụng đến mức thấp nhất
khi xác định giá trị khoản vay, thời hạn, lãi suất, mức thu nợ và hình thức thu
nợ hợp lý, tạo điều kiện cho dự án hoạt động có hiệu quả.
- Qua công tác thẩm định tài chính dự án ngân hàng tạo ra các căn cứ
để kiểm tra việc sử dụng vốn đúng mục đích, đối tượng và tiết kiệm vốn đầu
tư trong quá trình thực hiện đầu tư dự án của chủ đầu tư. Đồng thời ngân hàng
rút ra kinh nghiệm cho vay để thực hiện và phát triển hoạt động cho vay có
hiệu quả hơn.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
9
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
- Ngân hàng rút ra kinh nghiệm trong hoạt động cho vay để thực hiện
và phát triển có chất lượng hơn. Xuất phát từ tính cần thiết, tính thực tế, tính
hiệu quả của công tác thẩm định tài chính dự án bản thân nó đã và đang tiếp
tục trở thành một bộ phận quan trọng mang tính quyết định trong hoạt động
cho vay của mỗi ngân hàng.
2.2. Quan điểm về chất lượng thẩm định tài chính dự án vay vốn trong
hoạt động cho vay của NHTM
Chất lượng nói chung được định nghĩa là tập hợp các đặc tính của một
thực thể đối tượng, tạo cho thực thể, đối tượng đó có khả năng thoả mãn nhu
cầu đã nêu ra hoặc tiềm ẩn. Mặc dù chất lượng thẩm định dự án cho vay là
một vấn đề gì đó khó định lượng được và khái niệm này còn trừu tượng hơn
cả chất lượng sản phẩm nhưng về cơ bản vẫn thể hiện được định nghĩa trên.
Như trên đã đề cập có nhiều chủ thể cùng thẩm định dự án nói chung cũng
như thẩm định tài chính nói riêng, đứng trên góc độ khác nhau của người
thẩm định với những mục tiêu nhất định thì chất lượng thẩm định dự án vay
vốn được hiểu:
+ Với cơ quan quản lý nhà nước: Chất lượng thẩm định dự án vay vốn
là việc chấp nhận, phê duyệt những dự án có tính khả thi về mặt tài chính,
mang lại lợi ích cho chủ đầu tư và góp phần thực hiện định hướng KT – XH
cho đất nước trong từng thời kỳ.
+ Với chủ đầu tư: Việc thẩm định tài chính có chất lượng có nghĩa là
cung cấp cho chủ đầu tư những thông tin mang ý nghĩa cơ sở đáng tin cậy cho
việc lựa chọn được dự án đầu tư có hiệu quả tài chính cao nhất.
+ Với nhà tài trợ (cụ thể là NHTM): Chất lượng thể hiện trên cơ sở
phân tích, đánh giá một cách khách quan, toàn diện sâu sắc. Ngân hàng quyết
định cho những dự án mà sau này khi đi vào thực hiện mang lại hiệu quả tài
chính cũng như trả được nợ ngân hàng như dự kiến. Do đó ngân hàng đạt
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
10
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp
được mục tiêu kinh doanh của mình, ở khía cạnh nào đó chất lượng thẩm định
tài chính dự án vay vốn được thể hiện ở chất lượng thẩm định hay bảo đảm
cho dự án.
2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng công tác thẩm định tài
chính dự án vay vốn tại NHTM
Chất lượng thẩm định dự án vay vốn ngân hàng là khả năng của quá
trình thẩm định trơng việc phản ánh những biến động có thể xảy ra trong
phạm vi toàn bộ nền kinh tế tác động một cách tích cực hoặc tiêu cực đến sự
thành công của dự án khi thực hiện. Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng
thẩm đinh dự án vay vốn sẽ được xem xét dưới các góc độ chính sau:
- Tổ chức triển khai thực hiện
- Về nhân tố con người
- Thông tin
- Khoa học công nghệ và thiết bị, kỹ thuật
- Các phương pháp và các tiêu chuẩn thẩm định tài chính
2.3.1. Tổ chức triển khai công tác thẩm định tài chính dự án vay vốn:
- Là việc bố trí sắp xếp quy định trách nhiệm, quyền hạn của các cá
nhân bộ phận tham gia thẩm định, trình tự tiến hành cũng như mối quan hệ
giữa các cá nhân bộ phận đó trong việc thực hiện. Cần có sự phân công nhiệm
vụ cụ thể, khoa học và tạo ra được cơ chế kiểm tra giám sát chặt chẽ trong
khâu thực hiện nhưng không cứng nhắc, gò bó nhằm đạt được tính khách
quan và việc thẩm định được tiến hành nhanh chóng, thuận tiện mà vẫn bảo
đảm chính xác. Như vậy việc tổ chức, điều hành hoạt động thẩm định tài
chính nên xây dựng được một hệ hợp lý, khoa học, phát huy tận dụng được tối
đa năng lực sáng tạo cá nhân và sức mạnh tập thể sẽ nâng cao được chất
lượng thẩm định tài chính dự án vay vốn.
Nguyễn Thị Quỳnh Trang Lớp: Đầu tư 47D
11
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét